ภูมิแพ้ผิวหนัง คืออะไร
ภูมิแพ้ผิวหนัง หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า ผื่นแพ้ผิวหนังอักเสบภูมิแพ้หรือที่รู้จักกันทั่วไปในชื่อ Eczema คือภาวะผิวหนังอักเสบเรื้อรังที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในเด็กเล็ก แต่ก็สามารถเกิดได้กับคนทุกเพศทุกวัย โรคนี้ไม่ใช่โรคติดต่อ แต่เป็นภาวะที่ผิวหนังมีความไวเป็นพิเศษต่อสิ่งกระตุ้น ทำให้เกิดอาการคัน ผิวแห้ง และมีผื่นแดงอักเสบเรื้อรัง
ตอนที่ 1 : สาเหตุและกลไกการเกิดภูมิแพ้ผิวหนัง
ตอนที่ 2 : อาการของภูมิแพ้ผิวหนัง
ตอนที่ 3 : เคล็ดลับดูแลผิวสำหรับผู้เป็นภูมิแพ้ผิวหนัง
ตอนที่ 4 : การป้องกันภูมิแพ้ผิวหนังและคุณภาพชีวิต
ตอนที่ 5 : สรุป
สาเหตุและกลไกการเกิด ภูมิแพ้ผิวหนัง
สาเหตุของการเกิดภูมิแพ้ผิวหนัง
- กรรมพันธุ์
ผู้ที่มีประวัติภูมิแพ้ในครอบครัว เช่น หอบหืด แพ้อากาศ หรือภูมิแพ้ผิวหนัง มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดโรคนี้
- ระบบภูมิคุ้มกันไวเกิน
ภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นธรรมดาเกินความจำเป็น เช่น ฝุ่น ละอองเกสร ขนสัตว์ สารเคมี ฯลฯ ทำให้เกิดการอักเสบที่ผิวหนัง
- ผิวหนังบกพร่องในการเก็บความชื้น
ผู้ที่เป็นโรคนี้มักมีผิวแห้งและขาดกรดไขมันจำเป็น ทำให้เกิดการระเหยของน้ำจากผิวและสารก่อภูมิแพ้แทรกซึมเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น
- สภาพแวดล้อม
อากาศแห้ง ฝุ่น ควัน หรือการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิอย่างรวดเร็ว ทำให้ผิวระคายเคืองและกระตุ้นการเกิดผื่น
- สารกระตุ้นจากภายนอก
เช่น สบู่แรงๆ น้ำหอม ผงซักฟอก น้ำยาปรับผ้านุ่ม หรือเนื้อผ้าบางชนิดที่ทำให้ผิวระคายเคือง
กลไกการเกิดภูมิแพ้ผิวหนัง
- ชั้นผิวหนังบกพร่อง
ผิวหนังของผู้ป่วยภูมิแพ้จะขาดโปรตีนที่ชื่อว่า Filaggrin ซึ่งทำหน้าที่ปกป้องผิวจากการสูญเสียน้ำและการเข้าสู่ร่างกายของสารก่อระคายเคือง
- การแทรกซึมของสารก่อภูมิแพ้
เมื่อผิวอ่อนแอ สารกระตุ้นภายนอก (เช่น ไรฝุ่น แบคทีเรีย หรือสารเคมี) จะแทรกผ่านเข้าสู่ชั้นลึกของผิวหนังได้ง่าย
- ระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ
เม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่ง (T-helper cells โดยเฉพาะ Th2 cells) ตอบสนองมากเกินไป ทำให้เกิดการหลั่งสารก่ออักเสบ เช่น ฮีสตามีน (Histamine) ซึ่งเป็นตัวการทำให้เกิดอาการคันและอักเสบ
- การเกาเพิ่มความรุนแรง
เมื่อผิวคันและผู้ป่วยเกา จะยิ่งทำให้ผิวหนังอักเสบ ลอก แดง และเป็นวงจรซ้ำซากระหว่าง “คัน – เกา – อักเสบ” แต่สามารถเล่น หวยไว ได้
อาการของ ภูมิแพ้ผิวหนัง
อาการทั่วไปที่พบบ่อย
- ผื่นแดง คันเรื้อรัง
- คันมาก โดยเฉพาะตอนกลางคืน
- มักเกิดบริเวณพับข้อศอก ข้อพับเข่า ข้อเท้า ซอกคอ หรือใบหน้าในเด็กเล็ก
- ผิวแห้ง ลอก แตกเป็นขุย
- ผิวหนังจะดูหยาบกร้าน ไม่ชุ่มชื้น
- มักเป็นบริเวณที่มีผื่นอยู่แล้ว ทำให้ผิวดูหมองคล้ำหรือหยาบกว่าเดิม
- ผิวหนังหนาขึ้น (Lichenification)
- หากมีการเกาอย่างต่อเนื่อง ผิวจะหนา แข็ง และมีลายเส้นชัดเจน
- มีตุ่มน้ำใสหรือตุ่มแดงเล็กๆ
- ในบางราย โดยเฉพาะระยะกำเริบ อาจมีตุ่มน้ำเล็ก ๆ ซึ่งเมื่อแตกอาจกลายเป็นสะเก็ดหรือมีน้ำเหลืองไหล
- รอยเกา / รอยแผล
- การเกาบ่อย ๆ จะทำให้เกิดแผลเป็น รอยดำ หรือแผลติดเชื้อแทรกซ้อนได้ในบางราย
อาการจำแนกตามช่วงอายุ
- ทารก (อายุ < 2 ปี) : ผื่นขึ้นที่แก้ม หนังศีรษะ ลำตัว แขนขา ผิวแดง แห้ง ตุ่มน้ำแตกง่าย
- เด็กเล็ก (2–12 ปี) : ผื่นกระจายมากขึ้นที่ข้อพับ ศอก เข่า คอ ผิวหนา คันมาก
- วัยรุ่นและผู้ใหญ่ : ผิวแห้งเรื้อรัง หนา หยาบ มีรอยเกาและผื่นในตำแหน่งเดิมซ้ำ ๆ เช่น หลังมือ คอ หรือข้อพับ
สัญญาณที่ควรพบแพทย์
- ผื่นลุกลามมากจนรบกวนชีวิตประจำวัน
- เกาจนติดเชื้อ มีน้ำเหลือง หรือบวมแดง
- ใช้ยาทาแล้วไม่ดีขึ้น หรือผื่นกำเริบบ่อย
เคล็ดลับดูแลผิวสำหรับผู้เป็น ภูมิแพ้ผิวหนัง
- การอาบน้ำ
- อาบน้ำอุณหภูมิห้องหรือน้ำเย็น: หลีกเลี่ยงน้ำอุ่นหรือน้ำร้อนจัด เพราะจะชะล้างน้ำมันตามธรรมชาติของผิว ทำให้ผิวแห้งและคันมากขึ้น
- ใช้เวลาสั้นๆ: ไม่อาบน้ำนานเกินไป โดยเฉพาะในผู้ใหญ่ ควรจำกัดเวลาประมาณ 5-10 นาที เพื่อไม่ให้ผิวสูญเสียความชุ่มชื้นมากเกินไป
- เลือกผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยน : ใช้สบู่อ่อนโยน ไม่มีส่วนผสมของน้ำหอม แอลกอฮอล์ หรือสารกันเสียที่รุนแรง เลือกผลิตภัณฑ์ที่มีค่า pH ใกล้เคียงกับผิว (pH 5.5) หรือเป็น “สบู่เหลวสำหรับผิวแพ้ง่าย” (Syndet) หลีกเลี่ยงการใช้สบู่ก้อนหรือการขัดถูผิวแรงๆ เพราะอาจทำให้ผิวระคายเคือง
- ซับบผิวเบาๆ หลังอาบน้ำ: ใช้ผ้านุ่มๆ ซับผิวให้แห้งหมาดๆ ไม่ต้องเช็ดถูแรงๆ
- การทามอยส์เจอร์ไรเซอร์
- ทาทันทีหลังอาบน้ำ: ขณะที่ผิวยังหมาดๆ (ภายใน 3-5 นาทีหลังซับผิว) จะช่วยล็อกความชุ่มชื้นไว้ในผิวได้ดีที่สุด
- เลือกมอยส์เจอร์ไรเซอร์ที่เหมาะสม: ควรเป็นชนิดปราศจากน้ำหอมปราศจากสีปราศจากพาราเบน และไม่ก่อให้เกิดการอุดตันเลือกแบบที่มีเนื้อสัมผัสเข้มข้น เช่น ครีม หรือ ขี้ผึ้ง จะให้ความชุ่มชื้นได้ดีกว่าโลชั่น โดยเฉพาะในผู้ที่ผิวแห้งมาก มองหาส่วนผสมที่ช่วยเสริมเกราะป้องกันผิว เช่น เซราไมด์, ไขมันดี, คอเลสเตอรอล
- ทาให้บ่อยและสม่ำเสมอ: ควรทามอยส์เจอร์ไรเซอร์อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง หรือทาบ่อยเท่าที่รู้สึกว่าผิวแห้ง โดยเฉพาะบริเวณที่มีอาการคันหรือแห้งเป็นพิเศษ
- การเลือกเสื้อผ้าและเครื่องนอน
- เลือกเนื้อผ้าธรรมชาติ: สวมใส่เสื้อผ้าที่ทำจากผ้าฝ้าย 100% เนื้อนุ่ม ระบายอากาศได้ดี
- หลีกเลี่ยงผ้าขนสัตว์หรือใยสังเคราะห์: เพราะอาจทำให้เกิดการระคายเคืองและอาการคันได้
- ซักเสื้อผ้าให้สะอาด: ใช้น้ำยาซักผ้าที่อ่อนโยน ไม่มีน้ำหอมหรือสารเคมีรุนแรง และล้างน้ำเปล่าให้สะอาดหมดจดเพื่อไม่ให้มีสารตกค้างบนเสื้อผ้า
- เครื่องนอน: เลือกผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน และผ้าห่มที่ทำจากผ้าฝ้าย และควรซักทำความสะอาดเป็นประจำ เพื่อลดการสะสมของไรฝุ่น
- การหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น
- ระบุและหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้/สารระคายเคือง: หากทราบว่าแพ้อะไร เช่น ไรฝุ่น ขนสัตว์ เกสรดอกไม้ อาหาร หรือสารเคมี ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสสิ่งเหล่านั้น
- ควบคุมอุณหภูมิและเหงื่อ: รักษาอุณหภูมิห้องให้เย็นสบาย ไม่ร้อนหรืออับชื้นเกินไป เมื่อมีเหงื่อออก ควรอาบน้ำและเปลี่ยนเสื้อผ้าทันที เพราะเหงื่อสามารถกระตุ้นให้เกิดอาการคันได้
- จัดการความเครียด: ความเครียดสามารถกระตุ้นให้อาการภูมิแพ้ผิวหนังกำเริบได้ การทำกิจกรรมที่ผ่อนคลาย เช่น โยคะ นั่งสมาธิ หรือออกกำลังกายเบาๆ สามารถช่วยได้
- ข้อควรปฏิบัติอื่นๆเพื่อสุขภาพผิวที่ดีขึ้น
- ตัดเล็บให้สั้น: เพื่อป้องกันการเกาจนเกิดแผลและลดความเสี่ยงการติดเชื้อ
- หลีกเลี่ยงการอาบน้ำร้อนหรือแช่น้ำนาน: โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอ่างน้ำร้อน เพราะจะทำให้ผิวแห้ง
- ปรึกษาแพทย์: หากอาการไม่ดีขึ้น หรือมีอาการรุนแรง ควรรีบไปพบแพทย์ผิวหนัง เพื่อวินิจฉัยหาสาเหตุที่แท้จริง และรับการรักษาที่เหมาะสม เช่น ยาทาเฉพาะที่ หรือยาชนิดอื่นๆในการเล่น หวยไว
การป้องกันภูมิแพ้ผิวหนังและคุณภาพชีวิต
- หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นที่ทำให้ผื่นกำเริบ
- ฝุ่นละออง, ไรฝุ่น
- สารเคมีในสบู่ ผงซักฟอก น้ำหอม
- อาหารที่แพ้ง่าย (เช่น นมวัว ถั่ว ไข่ – เฉพาะรายที่ตรวจพบว่ามีอาการแพ้)
- ความเครียด และอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว
- ดูแลผิวให้ชุ่มชื้นอยู่เสมอ
- ทา มอยส์เจอไรเซอร์ เป็นประจำ วันละ 2–3 ครั้ง โดยเฉพาะหลังอาบน้ำ
- ใช้ผลิตภัณฑ์อ่อนโยน ไม่มีน้ำหอม หรือสารระคายเคือง
- อาบน้ำอย่างถูกวิธี
- ใช้น้ำอุณหภูมิอุ่น (ไม่ร้อนเกินไป)
- ใช้สบู่สูตรอ่อนโยน ไม่ฟอกแรง และไม่อาบน้ำนานเกิน 10–15 นาที
- ซับผิวให้แห้งเบาๆ แล้วทามอยส์เจอไรเซอร์ทันที
- สวมเสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี
- หลีกเลี่ยงผ้าหยาบ เช่น ขนสัตว์ หรือผ้าที่ระคายเคืองผิว
- ซักผ้าให้สะอาด และล้างน้ำเปล่าให้หมดผงซักฟอก
- ควบคุมความเครียด
- เพราะความเครียดสามารถกระตุ้นให้ผื่นกำเริบได้
- แนะนำให้พักผ่อนเพียงพอ ฝึกสมาธิ หรือออกกำลังกายเบาๆ
สรุป
มันเป็นภาวะที่ผิวหนังเกิดการระคายเคืองหรืออักเสบจากปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันต่อสารกระตุ้น เช่น ฝุ่น ละอองเกสร หรือสารเคมี อาการทั่วไปคือ คัน ผื่นแดง ผิวแห้งลอก และอาจเป็นเรื้อรังหากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม